7 yaşındaki oğlumla birlikte kitap okumak, en kıymetli deneyimlerden biri diyebilirim. Onun hayal gücünün, kelime dağarcığının nasıl geliştiğini görmek ve bazen o yeni kelimeleri hızla günlük hayatımıza dahil ettiğine tanık olmak tarifsiz bir mutluluk… Faydalı içerikleri birlikte okumanın yanında, zaman zaman muzip, eğlenceli, hatta biraz sınırları zorlayan karikatür kitaplarına da alan açıyoruz. Ben, okuma alışkanlığının temelinde yalnızca fayda değil, keyif de olmalı diye düşünenlerdenim diyebilirim.

Bir süredir kütüphanemizde onlarca alternatif kitap olmasına rağmen oğlumun sürekli aynı kitapları seçtiğini fark ettim. Önceleri “seviyor demek ki” diye düşündüm. Ancak bu tekrarlar devam edince merak ettim, sorduğumda ise çoğu zaman kısa bir “bunları istiyorum” cevabı aldım.

Bunun üzerine küçük bir planlama yaptık. Son iki haftadır, her gün belirli sayıda kitap okuyoruz ve okunan kitapları kütüphaneden kaldırıyoruz. Böylece tekrar tekrar aynı kitaplara takılmadan ilerliyoruz.

Henüz tüm kitapları bitirip sıfırlama aşamasına gelmedik ama şimdiden faydasını gördüm. Oğlum hem kütüphaneye daha dikkatli bakmaya hem de yeni kitaplara merakla yaklaşmaya başladı. Bir yandan düzenli okuma alışkanlığı pekişirken, diğer yandan çeşitliliğe adım atıyor.

Çocuklara seçim özgürlüğü vermek evet güzel, ama öğrenme yolculuklarında ufak sistemlerle onlara yeni kapılar açmak da bir o kadar faydalı olabiliyor. Kimi zaman aynı kitapları tekrar tekrar okumak güven veriyor, kimi zaman da yeni kitaplarla farklı dünyalara açılmak cesaret istiyor. Aslında öğrenme tam da böyle bir denge: tanıdık olanla güven, yeni olanla gelişim.

Ben de bu yolculuğun bir parçasıyım. Yanında kendi kitabımı okumam destekleyici oluyor, şimdilik beni bölme isteğini engelleyemese de zamanla ona da alışacağız. Üstelik üç kitabı kendisi okusa da, bir kitabı mutlaka benim okumamı bekliyor. O da hakkıdır küçük adamın. ☺️

Şimdi merakla bekliyorum, bakalım kütüphane sıfırlandığında hangi kitaplara yönelecek…

Zeka, yetenek ve emek… Son zamanlarda bu üçlü üzerine fazlaca düşünüyorum. Özellikle bir çocuğun gelişiminde hangisi ne kadar etkili, bu etki nerede başlıyor, nerede şekil değiştiriyor? Oğlum büyürken bu sorulara çoğu zaman içgüdüsel yanıtlar veriyorum. Ama bazen durup düşünmek, iç sesimi biraz susturup başka bir yerden bakmak iyi geliyor.

Geçtiğimiz günlerde, bu konuları ele alan bir film ararken Gifted Hands’e denk geldim. Adını daha önce duymamıştım ama izlemeye başladığım anda hissettim: Bu film, arayışlarıma cevap verecek türdendi ve gerçekten de öyle oldu. Bakış açımı tazeledi.

Film, ünlü beyin cerrahı Dr. Ben Carson’ın gerçek yaşam öyküsünü anlatıyor. Beni en çok etkileyen karakter ise onun annesiydi. Kendi eğitimi ve ekonomik şartları oldukça sınırlı olmasına rağmen, oğlunun potansiyeline yürekten inanan bir anne… Her gün yeniden kurduğu inançla, çoğu zaman imkânsız gibi görünen koşullarda bile vazgeçmeyen bir kadın. Bu kararlılık, bu inanç hali bana çok tanıdık geldi. Belki de anneliğin evrensel dili tam da bu: Tüm belirsizliklere ve zorluklara rağmen inanmaya devam etmek.

Film boyunca sık sık kendimi düşündüm. Oğlumla olan etkileşimlerimi, ona söylediğim şeyleri…Bazen farkında olmadan verdiğim sinyalleri… Ona ne kadar inandığımı ya da bazı anlarda tereddütlerimi… Bazen bir çocuğa duyulan güvenin ne kadar belirleyici olabileceğini unutuyoruz. Film, bu hatırlatmayı bana çok sade ama derin bir şekilde yaptı.

Kendine inanmak için önce birinin sana inandığını duymanın ne kadar dönüştürücü bir güç olduğunu görebiliyoruz bu örnekte. Hatta etkinin çoğu zaman çocuklukta, ailede başlaması halinde çok daha güçlü olduğu da aşikâr. Ve fakat bazen biz yetişkinler de, tam yapamayacağımızı düşündüğümüz bir anda, birinin inancıyla ayağa kalkabiliyoruz. O küçücük güvenin ne büyük kapılar açtığını unutmak ne kolay; hatırlamak ise ne iyi geliyor.

Oğluma dair bazı şeyleri yeniden gözden geçirdim. Bazı cümleleri biraz daha dikkatli kurmak, bazılarını hiç kurmamak, bazılarınıysa daha çok tekrar etmek gerektiğini hissettim. Küçük bir değişiklik belki. Ama bazen her şey tam da oradan başlıyor.

Her ne kadar bugün ekran süresi sınırlamaları, zorunlu kitap okumaları ya da “zihin açıcı” mini aktiviteler nedeniyle bana biraz kırılmış olsa da… Ben, bir anne olarak asıl sorumluluğumu unutmuyorum: Onun potansiyeline inanmak. Zekâsına, yeteneğine ve her şeyden önemlisi emeğine güvenmek. Ve ona her gün yeniden bunu hissettirmek.

Belki de bir çocuğun hayatında atılan en önemli tohum, birinin ona yürekten “Sen yapabilirsin” demesi oluyor. Ben, o tohumu elimden geldiğince sevgiyle sulamaya devam edeceğim.

Bu yazıda anlattıklarım, daha önce kaleme aldığım “İnsanı Şekillendiren Sosyal İklim” başlıklı yazımdaki bazı düşüncelerle de örtüşüyor. Çünkü çocuklar gibi biz yetişkinler de ancak kendimizi güvende ve değerli hissettiğimiz ortamlarda büyüyüp gelişebiliyoruz. Bu ilginizi çektiyse ona da hızlıca bakabilirsiniz.

Aradığınız şefkat dolu “Kendini sev!” yazısı bu olmayabilir. Ben, belki de alıştığınızdan daha derin ve daha meydan okuyan bir davetle geliyorum. Çünkü insanın kendisiyle olan ilişkisi her zaman yumuşak bir zeminde ilerlemez; çoğu zaman konfor alanının dışına çıkmayı, bazı içsel yüzleşmeleri göze almayı gerektirir.

Dün LinkedIn’de, Zülfü Livaneli’nin bir videosuyla birlikte paylaşılmış bir yazıya denk geldim. “Kendini sev” çağrısıyla başlayan, insanı durup düşünmeye davet eden bir içerikti bu. O an fark ettim; bu ifade, son yıllarda hem gündelik sohbetlerde hem de koçluk süreçlerinde giderek daha çok yer kaplamaya başladı. Ve zamanla, özünden uzaklaşıp, içi hızla dolup boşalan bir çağrıya da dönüşebiliyor.

Birçoğumuzun aşina olduğu gibi, koçluk eğitimlerinde özbenlik kavramıyla başlayan bir süreç vardır. Bu yaklaşım, ilk etapta kişinin kendine dönmesini kolaylaştırır. Ancak bu yönelimin nasıl bir niyetle başladığı ve hangi içsel malzemeyle şekillendiği, ulaşılan yerin anlamını da belirler. Gerçekten kendimizi mi duyuyoruz, yoksa dış dünyanın bize söylediklerini mi kendimize tekrar ediyoruz? “Kendini sevmek” bazen içsel bir irade değil, dışsal bir dayatmanın yeni formu olabiliyor.

“Kendini sev, kendini şımart” söylemi kulağa hoş gelir. Hele ki yıllarca kendi ihtiyaçlarını sessizce ertelemiş, başkalarının önceliklerini kendi yolunun önüne koymuş olanlarımız için… Bu çağrı, uzun zamandır beklenen bir izin gibi hissettirebilir. “Biraz da ben desem, bencil mi olurum?” sorusuna uzanan içli bir şefkat gibidir. Ne var ki, her şefkat çağrısı derinlik taşımaz; her iyi niyetli yönlendirme de kişiyi doğruya çıkarmaz.

Bizim toplumumuzda kişinin kendine verdiği değer, çoğu zaman çaba üzerinden okunur. Sevgi; emekle, sabırla, özdenetimle anlam kazanır. Kendini sevmek yalnızca içini rahatlatmak değil, bazen kendine küçük bir mücadeleyi hatırlatmaktır. Dinginlik kadar irade, nezaket kadar sınır koymak da bu sevginin içindedir. Kimi zaman da sessiz bir kararlılıktır bu: güne erken kalkmak, verdiğin sözü coşkusuzken de tutmak ya da zor da olsa bir kararın arkasında durabilmek.

Tüm bunlar, kendine gösterdiğin değerin sessiz biçimleridir. Çünkü kendini sevmek, “Ben neysem oyum” diyerek her hali sorgusuzca onaylamak değil; “Ben kimim ve kim olmak istiyorum?” sorusunu dürüstçe kendine yöneltebilmektir. Ve o sorunun cevabıyla yaşamayı göze almaktır.

Kendini sevmek yalnızca kendine nazik davranmak değildir. Bazen kendinle açık konuşmak, bazen net sınırlar koymak, bazen de rahatsız edici sorulara göz kırpmaktır. Şımartmak da vardır içinde ama merkeze oturmaz. Kendine iyi bakmak kadar, kendini tanımak da vardır. Ve bazen de kendini susturmak değil, gerçekten duymaktır mesele.

Denge dediğimiz şey, ne kendimizi yok saymak, ne de dünyanın merkezinde olduğumuzu sanmak. Denge, eşit zamanlara bölünmüş bir yaşam düzeni ya da kusursuz kararlar bütünü değil. Denge, içtenlikle kurulmuş bir bakış açısıdır. Ve insan, kendine oradan baktığında, etrafına da daha sahici bir sevgiyle yaklaşabiliyor. Belki de asıl mesele bu, kendimize dostça ama sahici bir yerden yaklaşmayı öğrenmek. Ve bu sayede kendimizle ve dünyayla da barış içinde bir ilişki kurabilmek.

Bu yazıyı belki de en çok kendime bir hatırlatma olarak bırakıyorum. Dış seslerin yükseldiği zamanlarda, iç sesimi kaybetmemek için…

“Eğer irade, oğlum hâlâ uykudayken sabahın erken saatinde kalkmaksa…

Eğer şımartmak, kahvemi demleyip kuş sesleri eşliğinde düşüncelerimi toparlamaksa…

İşte bu yazı, tam da böyle bir sabahın sessizliğinde kendimi sevdigim icin kaleme alındı.” ☺️

İyi Pazarlar🌿

Yaşam kalitemizi düşündüğümüzde akla genellikle önce fiziksel çevremiz gelir: Ne kadar ferah bir evde yaşıyoruz, ofisimiz merkezi mi, imkanlarımız yeterli mi? Oysa bu koşulları anlamlı kılan şey, o ortamı kimlerle ve nasıl paylaştığımızdır.
İnsan ancak kendini güvende ve değerli hissettiği ilişkiler sayesinde gelişip dönüşme fırsatı bulur.

Gerek bireysel gerekse profesyonel hayatlarımızda yaşadığımız aidiyet, memnuniyet ve başarı gibi hisler yalnızca koşullarla değil, içinde bulunduğumuz sosyal ilişkilerle de şekillenir. Modern psikoloji ve iş yaşamına dair araştırmalar, güven ortamının ve sosyal uyumun sadece mutluluğu değil, üretkenliği de doğrudan etkilediğini ortaya koyuyor. Çünkü insan, kabul gördüğünü hissettiğinde öğrenmeye, gelişmeye ve katkı sunmaya çok daha açık hale gelir.

Bu içgörüye iş yaşamında sıkça tanık oluyorum. Yeni bir adayla sohbet ederken sorduğum en sade ama anlamlı sorulardan biri şudur:
“Daha önce hangi çalıştığınız kuruma/kurumlara kendinizi gerçekten ait hissettiniz?”
Gelen cevaplar yalnızca bir şirket ismi değil; bir duygu dünyası anlatır. Çalışma arkadaşlarının yaklaşımı, yöneticilerin dili, bilginin ve emeğin paylaşılma biçimi… Tüm bunlar, bir kurumun görünmeyen ama hissedilen dokusunu oluşturur.

Olumlu ve destekleyici ilişkilerin olduğu yapılar sadece konforlu değil; aynı zamanda insanların potansiyellerini ortaya koyabildikleri ortamlardır. Bu tür ortamlarda kişiler, yargılanma korkusu duymadan fikirlerini paylaşabilir, hata yapmaktan çekinmeden öğrenebilir, birlikte gelişmenin verdiği ilhamla dönüşebilir.
Güvenin eksik olduğu yerlerde ise en yetkin birey bile zamanla geri çekilir; gelişme arzusu körelir.

Bu yalnızca ofislerimiz için değil, yaşadığımız mahalle, çocuklarımızın gittiği okul, sabah selamlaştığımız komşularımız için de geçerlidir.
Eviniz ne kadar güzel olursa olsun, kapıyı açtığınızda karşılaştığınız bakışlar size sıcaklık ve güven vermiyorsa, yaşam kaliteniz zamanla sessizce erozyona uğrayabilir.

Bu nedenle yalnızca “nerede” olduğumuz değil, “kimlerle birlikte” olduğumuz da hayat kalitemizi belirler. Sosyal çevremiz, yalnızca bize eşlik eden bir yapı değil; gelişimimizi etkileyen, yönümüzü şekillendiren bir kaynaktır.

Amerikalı kişisel gelişim uzmanı Jim Rohn’un sıkça alıntılanan bir sözü vardır:
“İnsan, en çok vakit geçirdiği beş kişinin ortalamasıdır.”
Bu ifade bilimsel bir yasa değilse de sosyal psikolojiyle örtüşür. Normlarımız, davranışlarımız, duygularımız ve hatta hayata bakışımız çevremizdeki insanlarla birlikte şekillenir. Bu yüzden çevremizi seçerken fiziksel değil, duygusal ve değer temelli bir uyumu da gözetmek, uzun vadeli iyilik halimiz için bilinçli bir tercihtir.

Bir ara durup düşünelim: Çevremize bakalım; bizi büyüten, düşündüren ve iyi hissettiren insanları hatırlayalım.

Sonra, biraz daha cesurca kendimize soralım:
“Peki, ben yanımdakilere nasıl bir iz bırakıyorum?”

Çoğu zaman gözümüz eksik olana takılır. Nerede hata yapıldı? Neyi daha iyi yapabilirdik? Hep oraya odaklanırız. Özellikle iş hayatında; performans değerlendirmelerinde, projelerin ardından yapılan geribildirimlerde bu refleks daha da belirginleşir. Gelişime açık alanlar, eksikler, aksayan yönler… Tüm dikkatimizi buraya yöneltiriz. Ve evet, bu yaklaşım kıymetlidir. Ancak zamanla fark ettim ki, bu çabanın yanına başka bir bakış açısını koymadıkça, tek başına sürdürülebilir değil.

Neyin iyi olduğunu da görebilmek, en az eksikleri fark etmek kadar dönüştürücü bir güce sahip. Belki de daha az yıpratıcı, daha çok besleyici. Ve hayır, bu eksikleri görmezden gelmek değil. Tam tersine, onları daha berrak bir zihinle görebilmek için güçlü bir psikolojik alan açmak demek.

Pozitif psikolojinin kurucularından Martin Seligman, insan zihninin yalnızca sorun çözmeye değil, aynı zamanda güçlü yanları ve olumlu deneyimleri çoğaltmaya da odaklanması gerektiğini savunur. Bu bakış açısı, “tamir etmek”ten çok “geliştirmek” üzerine kuruludur. Çünkü bir insanın ya da kurumun en iyiyi yakalamasında yalnızca eksikleri gidermek yetmez; mevcut güçlü yönleri fark edip onları büyütmek gerekir.

Bu yaklaşımın etkisini daha geniş ölçekte bir örnek üzerinden de görebiliriz. Bildiğim kadarıyla, 1970’lerde New York’un Harlem mahallesinde kurulan “Harlem Children’s Zone” adlı sosyal girişim, bunun başarılı bir örneği. Yıllar boyunca düşük akademik başarı oranları, yüksek suç oranı ve sosyal dezavantajlarla anılan bu bölge, bir eğitim ve topluluk dönüşüm projesiyle yeniden şekillendi. Projeyi yürüten ekip, yalnızca sorunlara odaklanmak yerine, çocukların ve ailelerin zaten sahip oldukları güçlü yanları belirlemeyi ve onları desteklemeyi seçti. Her olumlu davranış takdir edildi, her küçük ilerleme görünür kılındı. “İyi olan” sistematik olarak beslendi, çoğaltıldı. Sonuçta yalnızca bireyler değil, tüm mahalle dönüştü. Suç oranları azaldı, eğitim başarıları arttı, toplulukta güven duygusu yeniden inşa edildi. En azından, uzaktan okuduğum kaynaklara göre raporlar bunu gösteriyor.

İyi olan görünür hâle geldiğinde, akış değişiyor. Tıpkı bir nehir gibi… Güzel olanın izi sürüldükçe, çevresindeki küçük olumsuzluklar sessizce silinip gidiyor. Kırıcı sözler, savunmaya geçen cümleler, eksik hissettiren bakışlar… Hepsi zamanla kendine daha az yer buluyor. Çünkü insan zihni neye odaklanırsa, onu büyütüyor. Ve bu sadece bireysel değil, kolektif bir gerçeklik yaratıyor.

İyi bir fikir duyduğunuzda o fikri yüksek sesle takdir etmek. Bir esnafa rastladığınızda yalnızca memnun kalıp geçmek yerine bunu dile getirmek. Ekipte bir davranış tam da istediğiniz kültürü yansıtıyorsa, onu görünür kılmak. Aile içinde sadece sorunları konuşmak yerine, o gün neyin güzel geçtiğini paylaşmak… Bunların her biri küçük bir seçim. Ama etkisi büyük.

Çünkü bazen tek bir güçlü davranışı fark etmek ve çoğaltmak, eksikleri düzeltmek için harcanan uzun saatlerden çok daha fazla etki yaratabiliyor. Ve bu farkındalık yalnızca bireylerde değil, ekiplerde, ailelerde, hatta tüm organizasyon kültürlerinde dönüşüm yaratıyor.

Zira insan zihni neye odaklanırsa, onu büyütür.

Bilgi çağında yaşıyoruz. Her şeyin çok hızlı aktığı, değişimin neredeyse durmaksızın devam ettiği bir çağ bu. Teknoloji baş döndürücü bir hızla gelişiyor; bilgiye erişim hiç olmadığı kadar kolay, kararlar anında alınıyor, aksiyonlar hızla hayata geçiyor. Yenilikler ardı ardına geliyor; “bir adım önde olmak” artık sadece bir hedef değil, doğal bir refleks hâline geliyor.

Bu tempoda çeviklik ve hız, çoğu zaman başarıyı mümkün kılan anahtarlar olarak öne çıkıyor. Ama bazen hızın yanında başka bir beceri daha sessizce değer kazanıyor, bilgiyi davranışa dönüştürebilmek. Asıl ustalık belki de tam burada başlıyor.

Çünkü deneyim gösteriyor ki, yalnızca hızlı olmak, kalıcı ve derin bir dönüşüm için yeterli değil. Önemli olan, edinilen bilginin gerçekten içselleştirilip davranışa ve kültüre dönüşebilmesi.

Geçtiğimiz haftalarda çocuklar için planlanmış Aikido dersini izlerken dikkatimi çekti. Başlangıç seviyesindeki çocuklarla daha deneyimliler aynı salondaydı. Yani kuşak renkleri birbirinden farklıydı. Yeni başlayan çocukların henüz Aikido kıyafetleri yoktu ve öğrendim ki ilk birkaç derste giymiyorlarmış. Sıranın arasına gir(e)miyorlar, en sonunda duruyorlardı. Diğer çocuklar hareketleri yaparken, onlar sakince izliyor sırası gelince usulca katılıyorlardı. Herkes kendi ritminde, kendi çabasında ilerliyordu. Sanki salonun içine görünmeyen bir sabır ağı örülmüştü. Bu çağda, hele ki çocuklar söz konusuysa, böyle bir sabrı görmek çok kıymetli. Bir çocuğa sabretmeyi, hak etmeyi ve olgunlaşmayı bu kadar doğal ve zarif öğretmek gerçekten büyük bir kazanım. Dersin ardından eğitmenle sohbet ederken “Kuşaklar arası geçiş nasıl oluyor? Başarı kriteri nedir?” diye sordum. Gülümsedi ve “Bu bir hak ediş. Belki daha erken alabilirler ama biz çocuğun önce hak etmeyi öğrenmesine odaklanıyoruz.” dedi.

Aikido’yu biraz daha araştırınca, kurucusu Morihei Ueshiba’nın yaklaşımına denk geldim. Öğrencilerine ilk iki yıl boyunca yalnızca tek bir hareket yaptırırmış. Her ders, yeniden. Çünkü gerçek ustalığın geniş dallarda değil, derin köklerde başladığına inanırmış.

Ve aslında mesele tam da bu: Bu, ağırdan alma değil; bilgiyi yoğurma süreci. Her tekrar, bilginin yalnızca zihinde değil, bedende, davranışta, duruşta yer edinmesini sağlıyor.

Ben de teknoloji dünyasında çevik kararlar alarak, hızla aksiyon üretmeye alışığım. Ancak bu hızın derinleşmeyi dışlamaması gerektiğini deneyimledikçe daha iyi kavrıyorum. Gerçek ustalık; hızla gelen bilginin sindirilip, davranışa dönüşmesinde yatıyor.

Ve inanıyorum ki, bu dengeyi kurabilenler sadece sürdürülebilir başarı değil, aynı zamanda kalıcı bir dönüşüm de elde edebilir.

Gelecek, hızla öğrenip sabırla olgunlaşanların şekillendireceği bir yer gibi görünüyor. Ne dersiniz?

“Ey yükselen yeni nesil! İstikbal sizsiniz. Cumhuriyeti biz kurduk, onu yaşatacak ve ileriye taşıyacak olan sizsiniz.”
– Mustafa Kemal Atatürk

Bugün, yalnızca bir ulusun gençlerine değil, o gençliğin taşıdığı değerlere, hayallere ve sorumluluklara da selam durma günüdür.

Ve bizler – iş dünyasında, evlerimizde, sokaklarda, karar masalarında – bu geleceğin yalnızca tanığı değil, taşıyıcısıyız.

Bu emaneti her gün omuzlarımda hissediyorum.

Bir çocuğun gözlerindeki merakla, ekip arkadaşlarımın inancında ve toplumun değişim arzusunda bu sorumluluğun izlerini görüyorum.

Geleceği kurmak; sadece projelerle, hedeflerle ya da stratejilerle değil, vicdanla, adaletle ve ortak bir hayale inanmakla mümkün.

İşte bu yüzden 19 Mayıs, hepimize yeniden hatırlatıyor: Her gün, daha güçlü bir yarın için bir adım atma sorumluluğumuz var.

Başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, tüm şehitlerimizi rahmet, minnet ve saygıyla anıyorum.

Geleceğin izleyicisi değil, öznesi olan herkese selamla…

19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramımız kutlu olsun! 🇹🇷